Aktualitet

Interview / Alfred Peza returns as a writer with 'Enveriada': Autopsy of dictatorship! Who is the 'Eagle Eye' and his role in ...

Interview / Alfred Peza returns as a writer with 'Enveriada': Autopsy

Leftist journalist and politician Alfred Peza comes up with a new novel for readers, "Enveriada" through which, using literary language and artistic fiction inspired by real history, he does an autopsy of Enver Hoxha's 50-year-old communist system.

In an interview for the newspaper "Panorama", Peza confesses that in this novel the reader will find fragments of life during the dictatorship, the mechanisms that moved and commanded him but also the role of real characters like Enver Hoxha, Mehmet Shehu or Ramiz Alia in that regime .

You come up with a new novel today, why this novel?

"Enveriada" is the second book of my literary trilogy, which began with "Sarah" where the events are set in the period of King Zog and will end with a novel that will focus on the developments of post-communism in Albania. This new novel is a political thriller, inspired by real history.

Why the title "Enveriada"?

The era of the communist dictatorship from the Second World War until the fall of the Berlin Wall, is inextricably linked in the history of Albania with the name of Enver Hoxha. I have not written a history book, documentary literature or journalism, but literature. The events and characters in the novel are fiction, both the offspring of my fantasy and part of a certain context, in a new world called "Enveriada".

So, Alfred Peza has written a novel about Enver Hoxha?

Half a century ago, in 1971 Ismail Kadare wrote the novel "Winter of great loneliness", which after revision is known as "Great winter". Then, Enver Hoxha was alive, and now 35 years have passed since his death. I felt it was the right time for this book. It was written during the global pandemic period, from March to November 2020, at the height of the closure of our social life to protect ourselves from the deadly COVID-19 virus.

-In the novel, although all the time keep in mind Enver Hoxha, your character is actually "called" the Ancestor. Why this choice?

Suffice it to say Ancestor, to understand that we are dealing with someone who is ahead of everyone else in everything of communist life, as it happened in the reality of that era.

-Në kopertinën e pasme të librit, shkruhet se është një roman, që “i bën autopsinë sistemit komunist…”

Ngjarjet e librit zhvillohen në qendrën sekrete të regjimit komunist, e cila quhet “Syri i Shqiponjës”, prej nga ku komandohet pushteti real. Prej aty, Paraardhësi kontrollonte shokët e udhëheqjes, duke i mbajtur rreziqet që i kanoseshin Fronit të Tij, gjithmonë larg. Aty u “zbuluan” grupet armiqësore, që nuk arriti dot kurrë t’i zbulonte Sigurimi i Shtetit, por vetëm partia. Derisa iku nga kjo botë, ashtu siç e ëndërron çdo udhëheqës sa është gjallë: I shtrirë në shtratin e tij, i rrethuar nga familjarët dhe i përcjellë me lot e kujë, nga populli i vet.

E si ia doli në roman?

Përmes Trinisë së Shenjtë të Pushtetit: Ateizmit, Letrave të Popullit dhe Tunelizimit.

Ateizmi, pse?

Në një vend ku nuk mund të bëhesh dot Profet në fshatin tënd, Paraardhësi zgjodhi të bëhej Zot. Kjo e shpëtoi. Pasi ua ndaloi fenë, përmes “Syrit të Shqiponjës” punoi që ta zëvendësonte ATË, derisa shqiptarët brohoritën: Zoti vdiq. Rroftë Zoti ateist!

Po Letrat e Popullit?

Asnjë udhëheqës nuk e ka instaluar dot diktaturën, pa përkrahjen e turmave, përmes mekanizmit të manipulimit të mendjeve të thjeshta njerëzore. Mos shkojmë më larg sesa shekulli XX për të kujtuar se as Stalini, as Hitleri e Duçja dhe as Enver Hoxha nuk do të bëheshin dot ata që sot i njeh historia, pa një sistem të tillë. Shqipëria ishte vendi më i prapambetur në Europë, ku mbi 90% e popullsisë nuk dinin, as shkrim e as këndim. Pasi eliminoi analfabetizmin, Paraardhësi u përkëdheli ëndrrën e zgjidhjes së halleve, me magji nga lart. I bëri shqiptarët të ndiheshin pjesë e pushtetit, duke u shitur iluzionin, se po qeveriste përmes Letrave të tyre. Këtu nis e merr udhë intriga që rri në këmbë deri në faqen e fundit.

Ju përmendët edhe tunelizimin. E keni fjalën besoj për bunkerizimin?

Bunkerët ishin fasada. Vetëm një sistem tunelesh në të gjitha kuptimet dhe llojet e tij, mund të garantojë, një pushtet të përjetshëm.

Mund të kuptojmë se në cilin moment konkret, të historisë së Shqipërisë komuniste, zhvillohen ngjarjet e romanit?

Gjithçka nis në pranverën e vitit 1985, në momentin kur Udhëheqësi i Ri ngjitet në Fron, pas përcjelljes së Paraardhësit për në kodrën më të bukur të qytetit. Ai vetë iku i qetë, sepse partinë ua la të pastër, e familjen dhe vendin, në duar të sigurta. Vendimet e para që nisën të merreshin pas kësaj, ishin aq të gabuara, sa rrezikuan të hedhin në erë sistemin. Vetëm pasi vizitoi qendrën sekrete të regjimit, në një vilë jo shumë larg Bllokut në qendër të Tiranës, Udhëheqësi i Ri e kuptoi se përse Zotat kishin vetitë e Paraardhësit

A ka ekzistuar vërtetë kjo qendër?

Nëse më pyet si shkrimtar, përgjigjja ime është: Po. Ka disa njerëz ende gjallë në qytet, që mund të japin një përgjigje të saktë, edhe përtej rrafshit letrar.

Çfarë e bëri Udhëheqësin e Ri që ta kuptonte se “Zotat kishin vetitë e Paraardhësit”?

Tri gjëra fare të thjeshta: E para, për të qeverisur gjatë, duhet kuptuar se në politikë, asgjë nuk ndodh rastësisht. Drejtuesit e “Syrit të Shqiponjës”, kishin marrë përsipër misionin, ta programonin të ardhmen që të ndodhte. Çdo gjë ishte e projektuar, përmes një sistemi tepër të sofistikuar, që i bëri armiqtë e jashtëm e të brendshëm të dështonin gjithmonë me sukses. E dyta, vetëm kur hyri në pultin e komandimit të sistemit, Udhëheqësi i Ri e kuptoi, se përse Paraardhësi ishte i pazëvendësueshëm. E treta, vetëm aty kishte mundësinë që të njihej për herë të parë me të gjitha prapaskenat që çuan në eliminimin e Pasardhësit dhe çmontimin e pushtetit të tij. Ishte ai momenti, kur pa me sy e dëgjoi me veshë, se ngjitja e atij vetë në majë nuk ishte rastësi, por operacioni më i jashtëzakonshëm në historinë e politikës.

A do të thotë kjo se Paraardhësi ishte Enver Hoxha, Pasardhësi Mehmet Shehu dhe Udhëheqësi i Ri Ramiz Alia?

Në kontekstin historik shqiptar, po. Por në kontekstin letrar, lufta në trekëndëshin. Paraardhësi, i shënjuari për Pasardhës dhe Udhëheqësi i Ri, është e vjetër sa vetë bota. Filmin e luftës reale që luhet atje lart në majën e pushtetit, sytë e njerëzve të thjeshtë sado të mprehtë që ta kenë shikimin, nuk do arrijnë ta shohin dot kurrë. As dje, as sot dhe as nesër. Ndaj, personazhet e mi janë sa shqiptarë, aq edhe universalë, për nga mesazhi që përcjellin përmes lojës së tyre.

Sapo përmendët operacionin më të jashtëzakonshëm në historinë e politikës. Çfarë e bën të tillë atë në roman?

Lufta që u zhvillua nga “Syri i Shqiponjës”, për t’i hapur rrugën ngjitjes në Fron të Udhëheqësit të Ri, ishte një lloj i ri lufte. Ajo u zhvillua sipas parimit të klesidrës (orës me rërë), ku enën e saj prej qelqi duhet ta përmbysësh, që të arrijë të masë ekzaktësisht në fund, kohën e programuar në fillim. Kokrrat e rërës në këtë rast, ishin 3 milionë shqiptarët, që besuan gënjeshtrën më të madhe që prodhoi propaganda.

Sipas librit tuaj, Mehmet Shehun e vranë, apo u vetëvra?

Është shumë më tepër se kaq. Romani nuk merr përsipër që të zbardhë këtë lloj të vërtete, sepse ajo nuk është zeje e letërsisë. Sipas “Enveriadës”, Pasardhësin e vetëvranë.

Ju përdorët një term të ri kur thatë se Pasardhësin e “vetëvranë”. Çfarë ndodh më pas?

Le t’ia lemë lexuesit që ta eksplorojë këtë. E sigurt është vetëm se, hakmarrja e verbër që ra pas kësaj mbi familjen dhe bashkëpunëtorët e Pasardhësit, ishte një krim i pastër pasioni. Sepse në kasafortën e tij u gjet Dosja e “Poliagjentit Enver Hoxha” dhe akuza për zhdukjen e dy dokumenteve më të rëndësishme të historisë së Shqipërisë.

Të cilat janë?

Nëse do të ketë interes publik, le ta bisedojmë herë tjetër, pasi ta ketë zbuluar fillimisht vetë lexuesi i librit.

Thatë “Poliagjenti Enver Hoxha”, ndërkohë që në librin e tij, “Titistët”, është ai që e ka cilësuar pikërisht kështu Mehmet Shehun…

Kjo është ironia më e madhe e kësaj historie, prej nga merr rrugë edhe intriga e hakmarrjes…

Në roman ju flisni edhe për një “histori të jashtëzakonshme dashurie, që bëhet kurban, për dosjen e krimit më enigmatik të historisë së Shqipërisë”. A është një ngjarje reale?

Shkrimtari mund të frymëzohet nga jeta, nga shumë histori dhe personazhe realë, duke pasur në fund privilegjin e lirisë, për të krijuar edhe vetë një botë të re. Në roman historia u ngjiz artificialisht, si pjesë e skenarit të intrigës së pushtetit, për t’u shndërruar në një dashuri reale të jashtëzakonshme. Vetëm në fund mund të arrish të kuptosh, sesi liderët politikë për qëllimet e Fronit të tyre, luajnë me fatet njerëzore më lehtë se me gurët e shahut.

A ka ndonjë personazh tjetër të njohur, të përfshirë në këtë triller politik?

Ka shumë, por më kryesorja është Shefja.

E cila është?

Disa që e kanë lexuar librin, thonë se është Nexhmije Hoxha. Çdokush ka të drejtën e autorësisë, që t’i emërtojë personazhet, me emrin që dëshiron.

Keni thënë se këtë libër ia keni dedikuar babait?

Babai im e jetoi epokën e “Enveriadës” me iluzionin e madh, të shumë e shumë shqiptarëve të tjerë, se ëndrra e bukur e komunizmi do vinte shpejt në shtëpitë e tyre. Ishte pjesë e asaj kategorie idealistësh fatkeqë, që ia kishin mbushur mendjen, se veç të tjerash ishin edhe të lumtur!

Ka njerëz që ruajnë ende kujtime të bukura nga ajo kohë…

Ka që ruajnë kujtime të bukura edhe nga koha e fashizmit, e pushtimit, apo që kanë kujtime shumë të këqija sot në liri. Në realitet epokat nuk janë vetëm të zeza, apo vetëm të bardha, por kanë ngjyrat dhe dritëhijet e tyre. Një gjë është e sigurt se, nostalgjikët janë ajo kategori, që kujton të idealizuar, vetëm anët e bukura të një periudhe të caktuar. Mbretëria, ka nostalgjikët e vet. Komunizmi, të vetët.

Çfarë mund të gjejnë ata që e kanë jetuar, ose edhe ata që nuk kishin lindur ende, në atë kohë?

Do të mund të eksplorojnë një copëz Shqipërie të asaj epoke, e cila nuk është më. Nga xhirot e bulevardit, dashuritë që nuk u konsumuan dot kurrë, lodrat e harruara të fëmijërisë, copëza jete nga qyteti e fshati, arratisjet, përjetimet e atyre që dilnin jashtë shtetit përmes sportit e artit, e deri te kontrabanda e cigareve, mungesa e dusheve, antenat e televizorëve për të kapur stacionet e huaja, ëndrrat për veshje e mallra të jashtme, letrat anonime, thashethemet, barsoletat…

Nisur edhe nga këto shpjegime, titulli i romanit, duket i goditur.

Disa miq të ngushtë, që e kanë lexuar të pabotuar, e njohin me titullin: Besim K.

Pse “Besim K.”?

Besim K. në roman është shefi i “Syrit të Shqiponjës”. Njeriu që luante në prapaskenë, të gjitha fijet e pushtetit real, në Shqipërinë komuniste. Ishte i dërguari i Zotit ateist, në planetin e ri të “Enveriadës”, për ta drejtuar atë në emër të Tij. Kishte pushtet më shumë se i gjithë Blloku marrë së bashku. Ishte njeriu më besnik i Paraardhësit, e ia fali gjenialitetin projektit më diabolik që mund të pjellë mendja njerëzore.

Besim K. është i frymëzuar nga ndonjë personazh real?

Është një personazh plotësisht i trilluar, në funksion të përcjelljes së mesazhit letrar, për mënyrën e funksionimit të shoqërive totalitare

Kush ishte gjëja më enigmatike, apo “produkti” më ekskluziv, i kësaj qendre sekrete?

Listat. Through them, everyone's fate was determined. Besim K. had the responsibility of preparing the list of people who would govern the Albania of the future.

When do the events in the novel end?

On March 22, 1992, when after 50 years, Albania would no longer be led by the Communist Party, pluralism triumphed.

We have an end with "happy end"…

On the contrary. But the enigma remains as always to be discovered, only in the last lines of the book.

Interview / Alfred Peza returns as a writer with 'Enveriada': Autopsy

*Panorama/ Tiranapost.al.